این محتوا با نظارت مستقیم آقای دکتر محمدمهدی سلیمانی جراح مغز و اعصاب تولید شده و مورد تایید ایشان می باشد.
مقدمه
درد سیاتیک یکی از شایع ترین دلایلی است که بیماران به متخصص مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات مراجعه می کنند. بسیاری از بیماران می پرسند وقتی درد از کمر به باسن و پا تیر می کشد دقیقا چه اتفاقی در بدن افتاده و چه کاری باید انجام داد تا این درد برطرف شود یا حداقل کنترل گردد. در این مطلب سعی کرده ام بر اساس تجربه بالینی، اصول علمی و آنچه واقعا در درمان بیماران سیاتیکی موثر است، راهنمایی کامل و قابل استفاده ارائه دهم.
سیاتیک دقیقا چیست؟
سیاتیک نام یک بیماری مستقل نیست، بلکه به مجموعه ای از علائم گفته می شود که به دلیل تحریک یا فشار روی عصب سیاتیک ایجاد می شوند. عصب سیاتیک بزرگ ترین عصب بدن است که از ناحیه کمر شروع می شود، از لگن و باسن عبور می کند و تا پشت ران، ساق و کف پا ادامه دارد. وقتی این عصب تحت فشار قرار می گیرد، درد، سوزش، گزگز، بی حسی یا ضعف در مسیر آن احساس می شود.
علت های شایع درد سیاتیک
در تجربه بالینی، شایع ترین علت سیاتیک، بیرون زدگی یا پارگی دیسک بین مهره ای در ناحیه کمر است. دیسک آسیب دیده می تواند به ریشه عصب فشار وارد کند و علائم سیاتیک را ایجاد کند. با این حال همه موارد سیاتیک دیسک نیستند. تنگی کانال نخاعی، لغزش مهره، اسپاسم شدید عضلات عمقی لگن، سندرم پیریفورمیس و حتی برخی مشکلات مفصل لگن می توانند علائمی شبیه سیاتیک ایجاد کنند.
نکته مهم این است که نوع درمان به علت زمینه ای بستگی دارد و بدون تشخیص درست، درمان موفق نخواهد بود.
علائم هشدار دهنده که نباید نادیده گرفته شوند
بسیاری از بیماران تصور می کنند هر درد سیاتیکی با استراحت یا مسکن برطرف می شود. این تصور همیشه درست نیست. اگر درد سیاتیک با یکی از علائم زیر همراه باشد، بررسی فوری توسط پزشک ضروری است:
ضعف پیشرونده در پا
بی حسی گسترده یا شدید
اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع
درد شدید و مداوم که با درمان های اولیه کاهش پیدا نمی کند
درد شبانه شدید یا درد همراه با کاهش وزن غیرقابل توضیح
این موارد می توانند نشانه فشار جدی روی عصب یا نخاع باشند.
در برخورد اولیه با درد سیاتیک چه باید کرد؟
اولین قدم، پرهیز از تصمیم های عجولانه است. بسیاری از بیماران یا به طور کامل بی حرکت می شوند یا برعکس، درد را نادیده می گیرند و به فعالیت سنگین ادامه می دهند. هیچ کدام از این دو رویکرد درست نیست.
در روزهای اول بروز درد سیاتیک، کاهش فعالیت های سنگین، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و اصلاح وضعیت نشستن و خوابیدن اهمیت زیادی دارد. استراحت مطلق طولانی مدت توصیه نمی شود، زیرا باعث ضعف عضلات و تشدید مشکل می شود.
نقش داروها در درمان سیاتیک
داروها در درمان سیاتیک نقش کمکی دارند، نه درمان قطعی. مسکن ها، داروهای ضدالتهاب و شل کننده های عضلانی می توانند درد را کاهش دهند و به بیمار کمک کنند تا وارد فاز درمان های اصلی شود. در برخی موارد خاص، داروهای مخصوص دردهای عصبی نیز تجویز می شوند.
باید تاکید کنم مصرف خودسرانه یا طولانی مدت دارو بدون نظر پزشک می تواند عوارض جدی داشته باشد و مشکل اصلی را حل نمی کند.
فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی چقدر موثر هستند؟
در بخش قابل توجهی از بیماران، فیزیوتراپی اصولی یکی از موثرترین بخش های درمان است. تمرینات کششی و تقویتی هدفمند می توانند فشار روی عصب سیاتیک را کاهش دهند، التهاب را کم کنند و از عود مجدد درد جلوگیری کنند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد. تمرینات عمومی که از اینترنت یا شبکه های اجتماعی گرفته می شوند، لزوما برای همه بیماران مناسب نیستند. نوع تمرین باید بر اساس علت سیاتیک، وضعیت دیسک، قدرت عضلات و شرایط بدنی بیمار انتخاب شود.
تزریق ها چه جایگاهی در درمان دارند؟
در برخی بیماران که با درمان های دارویی و فیزیوتراپی بهبود کافی پیدا نمی کنند، تزریق های هدفمند می توانند کمک کننده باشند. تزریق اپیدورال یا تزریق اطراف ریشه عصب با هدف کاهش التهاب انجام می شود.
این روش ها درمان قطعی محسوب نمی شوند، اما می توانند درد را کاهش دهند و فرصت بازتوانی مناسب را فراهم کنند. تصمیم برای انجام تزریق باید بعد از بررسی دقیق تصویربرداری و شرایط بالینی بیمار گرفته شود.
آیا همه بیماران سیاتیکی نیاز به جراحی دارند؟
خیر. برخلاف تصور رایج، درصد کمی از بیماران سیاتیکی به جراحی نیاز پیدا می کنند. در تجربه بالینی، بیش از ۸۰ درصد بیماران با درمان های غیرجراحی بهبود قابل قبولی پیدا می کنند.
جراحی زمانی مطرح می شود که درد شدید و ناتوان کننده باشد، درمان های محافظه کارانه موثر نباشند یا علائم عصبی پیشرونده مانند ضعف پا ایجاد شده باشد. هدف جراحی برداشتن فشار از روی عصب و جلوگیری از آسیب دائمی است.
اصلاح سبک زندگی چقدر اهمیت دارد؟
یکی از بخش هایی که اغلب نادیده گرفته می شود، نقش سبک زندگی در کنترل و پیشگیری از سیاتیک است. اضافه وزن، نشستن طولانی مدت، وضعیت نامناسب بدن هنگام کار با موبایل یا کامپیوتر و ضعف عضلات مرکزی بدن از عوامل تشدید کننده سیاتیک هستند.
اصلاح این موارد نه تنها به درمان کمک می کند، بلکه احتمال عود درد را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.
برای سیاتیک چه کارهایی را نباید انجام داد؟
بر اساس تجربه، برخی رفتارها می توانند وضعیت سیاتیک را بدتر کنند:
تحمل درد شدید به امید خوب شدن خودبه خود
انجام حرکات ورزشی شدید در فاز درد حاد
مصرف خودسرانه داروهای تزریقی یا خوراکی
ماساژهای خشن و غیرعلمی در ناحیه کمر و باسن
نادیده گرفتن علائم عصبی مانند ضعف یا بی حسی
جمع بندی نهایی
سیاتیک یک علامت هشداردهنده از وجود مشکل در مسیر عصب است، نه یک درد ساده و گذرا. درمان موفق سیاتیک نیازمند تشخیص درست، صبر، پیگیری و همکاری بیمار و پزشک است. هیچ نسخه واحدی برای همه بیماران وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد انتخاب مسیر درمانی درست بر اساس شرایط واقعی هر فرد است.
اگر درد سیاتیک شما ادامه دار شده یا با بی حسی، گزگز و ضعف پا همراه است، بررسی حضوری توسط پزشک اهمیت زیادی دارد. به صفحه دکتر محمدمهدی سلیمانی می توانید مراجعه کنید و برای ویزیت تخصصی اقدام نمایید. مراجعه به موقع و تشخیص صحیح، نقش تعیین کننده ای در جلوگیری از مزمن شدن درد و آسیب عصبی دارد.
