✅ این محتوا با نظارت مستقیم آقای دکتر محمدمهدی سلیمانی جراح مغز و اعصاب تولید شده و مورد تایید ایشان می باشد.
مقدمه
بسیاری از بیماران وقتی دچار درد تیرکشنده از کمر به پا میشوند، میگویند «رگ سیاتیکم گرفته» یا «رگ سیاتیکم درد میکند». اما واقعیت این است که سیاتیک در اصل یک رگ نیست، بلکه بزرگترین عصب بدن انسان است. شناخت دقیق محل قرارگیری عصب سیاتیک، مسیر عبور آن و علتهایی که باعث درد آن میشوند، کمک میکند بیمار تصمیمهای درستتری برای درمان بگیرد و دچار درمانهای اشتباه و اتلاف وقت نشود.
در این مطلب، به عنوان یک جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات، به زبان ساده اما علمی توضیح میدهم که رگ سیاتیک کجا قرار دارد، چه مسیری را طی میکند، چرا دردناک میشود و چه زمانی باید نگران بود.
سیاتیک چیست و چرا به آن رگ سیاتیک میگویند
در اصطلاح علمی، چیزی به نام «رگ سیاتیک» وجود ندارد. سیاتیک در واقع یک عصب بسیار بزرگ است که از نخاع کمری و خاجی منشأ میگیرد. در زبان عامیانه، به دلیل درد شدید و تیرکشندهای که ایجاد میکند، به اشتباه به آن رگ سیاتیک گفته میشود.
عصب سیاتیک بزرگترین و ضخیمترین عصب بدن انسان است و نقش اصلی آن انتقال پیامهای حرکتی و حسی به پاهاست.
محل قرارگیری عصب سیاتیک در بدن
عصب سیاتیک از ریشههای عصبی L4 تا S3 در ستون فقرات تشکیل میشود. این ریشهها در ناحیه پایین کمر به هم میپیوندند و یک عصب ضخیم را تشکیل میدهند. مسیر آن به صورت زیر است:
از پایین ستون فقرات شروع میشود
از لگن عبور میکند
از زیر عضله پیریفورمیس در لگن میگذرد
از ناحیه باسن خارج میشود
در پشت ران حرکت میکند
در نزدیکی زانو به دو شاخه اصلی تقسیم میشود
این شاخهها تا ساق پا و کف پا ادامه پیدا میکنند
به همین دلیل درد سیاتیک میتواند از کمر شروع شود و تا باسن، پشت ران، ساق و حتی کف پا ادامه پیدا کند.
چرا درد سیاتیک ایجاد میشود
درد سیاتیک زمانی ایجاد میشود که عصب سیاتیک تحت فشار، التهاب یا تحریک قرار بگیرد. این فشار میتواند در هر نقطهای از مسیر عصب اتفاق بیفتد، اما شایعترین محل آن در ناحیه ستون فقرات کمری است.
مهمترین علل ایجاد درد سیاتیک عبارتند از:
دیسک کمر
شایعترین علت سیاتیک است. بیرونزدگی یا پارگی دیسک بین مهرهای باعث فشار مستقیم روی ریشههای عصبی میشود.
تنگی کانال نخاعی
در این حالت فضای عبور عصب تنگ میشود و به تدریج عصب تحت فشار قرار میگیرد.
لغزش مهرهها
جابجایی مهرهها روی یکدیگر میتواند مسیر طبیعی عصب را مختل کند.
سندرم پیریفورمیس
در این حالت، عضله پیریفورمیس در لگن به عصب سیاتیک فشار وارد میکند، بدون اینکه مشکل از ستون فقرات باشد.
ضربه یا آسیب مستقیم
سقوط، تصادف یا ضربه به لگن میتواند باعث آسیب به مسیر عصب شود.
تومورها یا عفونتها
در موارد نادر، تودهها یا عفونتها میتوانند باعث فشار بر عصب سیاتیک شوند.
علائم درگیری عصب سیاتیک
درد سیاتیک معمولا الگوی مشخصی دارد و با کمردردهای ساده فرق میکند. علائم شایع شامل موارد زیر است:
درد تیرکشنده از کمر به باسن و پا
احساس سوزش یا برق گرفتگی در پا
بیحسی یا گزگز در ران، ساق یا کف پا
ضعف عضلات پا
دردی که با نشستن طولانی، خم شدن یا بلند شدن تشدید میشود
در موارد شدید، ممکن است بیمار دچار اختلال در راه رفتن یا حتی بیاختیاری ادرار شود که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
آیا سیاتیک همیشه از کمر شروع میشود
خیر. اگرچه در بیشتر موارد منشا درد سیاتیک ستون فقرات کمری است، اما همیشه اینطور نیست. گاهی مشکل در ناحیه لگن یا باسن ایجاد میشود، مانند سندرم پیریفورمیس. در این حالت درد شبیه سیاتیک است اما منشا آن عضلانی است نه دیسک کمر.
تشخیص دقیق محل درگیری سیاتیک
برای تشخیص درست، صرفا گفتن محل درد کافی نیست. پزشک با معاینه بالینی دقیق، بررسی قدرت عضلات، رفلکسها و تستهای عصبی، محل درگیری را حدس میزند. در صورت نیاز از روشهای زیر استفاده میشود:
ام آر آی ستون فقرات کمری
نوار عصب و عضله
سی تی اسکن در موارد خاص
تشخیص صحیح بسیار مهم است، چون درمان دیسک کمر با درمان سندرم پیریفورمیس کاملا متفاوت است.
آیا همه دردهای پا به سیاتیک مربوط میشوند
خیر. بسیاری از دردهای پا ربطی به عصب سیاتیک ندارند. مشکلات مفصل ران، زانو، گرفتگی عضلات، مشکلات عروقی و حتی کمبود برخی ویتامینها میتوانند دردهایی شبیه سیاتیک ایجاد کنند. به همین دلیل خوددرمانی یا تشخیص شخصی اغلب باعث طولانی شدن بیماری میشود.
درمان سیاتیک چگونه است
درمان بستگی مستقیم به علت درد دارد. در بیشتر موارد، درمان غیرجراحی کافی است.
درمانهای غیرجراحی شامل موارد زیر است:
استراحت نسبی و اصلاح فعالیتهای روزمره
دارودرمانی تحت نظر پزشک
فیزیوتراپی تخصصی
تمرینات کششی و تقویتی هدفمند
اصلاح وضعیت نشستن و خوابیدن
در مواردی که درد شدید، پیشرونده یا همراه با ضعف عصبی باشد، ممکن است نیاز به تزریق یا جراحی وجود داشته باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
اگر درد سیاتیک بیشتر از چند هفته طول کشید
اگر درد به مرور شدیدتر شد
اگر بیحسی یا ضعف در پا ایجاد شد
اگر کنترل ادرار یا مدفوع مختل شد
در این شرایط مراجعه سریع به پزشک متخصص مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات ضروری است.
جمعبندی
رگ سیاتیک در واقع یک عصب بزرگ است که از پایین ستون فقرات شروع شده و تا کف پا ادامه دارد. درد سیاتیک نشانه یک مشکل زمینهای است و نه یک بیماری مستقل. تشخیص دقیق علت درد، کلید درمان موفق است. درمان خودسرانه، ماساژهای غیرعلمی یا تأخیر در مراجعه به پزشک میتواند باعث مزمن شدن مشکل شود. با تشخیص درست و درمان اصولی، در اغلب موارد میتوان درد سیاتیک را به طور مؤثر کنترل یا درمان کرد.
