✅ این محتوا با نظارت مستقیم آقای دکتر محمدمهدی سلیمانی جراح مغز و اعصاب تولید شده و مورد تایید ایشان می باشد.
مقدمه
من به عنوان جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات، سال هاست با بیمارانی مواجه هستم که از درد سیاتیک شکایت دارند. نکته مهم این است که بسیاری از این افراد دقیقا نمی دانند درد سیاتیک چیست و چگونه به وجود می آید. همین ندانستن باعث می شود یا درمان را دیر شروع کنند یا مسیر اشتباهی را برای درمان انتخاب کنند. در این مطلب می خواهم بدون زیاده گویی و با زبان قابل فهم توضیح بدهم که درد سیاتیک چگونه شکل می گیرد و چه عواملی پشت آن قرار دارد.
سیاتیک چیست و چرا درد آن خاص است
سیاتیک نام یک بیماری جداگانه نیست. سیاتیک در واقع به دردی گفته می شود که در مسیر عصب سیاتیک ایجاد می شود. عصب سیاتیک بزرگ ترین عصب بدن انسان است. این عصب از قسمت پایین کمر شروع می شود، از لگن عبور می کند، از پشت ران پایین می آید و تا ساق پا و کف پا ادامه دارد. به همین دلیل درد سیاتیک معمولا فقط محدود به کمر نیست و می تواند به باسن، ران، ساق پا و حتی انگشتان پا تیر بکشد.
تفاوت درد سیاتیک با کمردرد ساده
کمردرد ساده معمولا در ناحیه کمر باقی می ماند و با تغییر وضعیت بدن بهتر یا بدتر می شود. اما درد سیاتیک اغلب حالت تیرکشنده، سوزشی یا برق آسا دارد و در مسیر پا حرکت می کند. بسیاری از بیماران به من می گویند درد از کمر شروع می شود و انگار تا کف پا می دود. این ویژگی مهم ترین تفاوت درد سیاتیک با دردهای عضلانی ساده است.
درد سیاتیک چگونه به وجود می آید
به زبان ساده، درد سیاتیک زمانی ایجاد می شود که عصب سیاتیک تحت فشار، کشش یا التهاب قرار بگیرد. این فشار می تواند در نقاط مختلف مسیر عصب ایجاد شود، اما شایع ترین محل آن در ستون فقرات کمری است. وقتی ریشه های عصبی که عصب سیاتیک را می سازند تحریک شوند، پیام درد به مغز ارسال می شود و بیمار آن را در پا احساس می کند.
مهم ترین علت درد سیاتیک دیسک کمر است
شایع ترین علت درد سیاتیک، بیرون زدگی یا پارگی دیسک کمر است. دیسک ها بالشتک هایی هستند که بین مهره های ستون فقرات قرار دارند. وقتی دیسک دچار بیرون زدگی می شود، می تواند به ریشه عصب فشار بیاورد. این فشار باعث التهاب عصب و ایجاد درد سیاتیکی می شود. در بسیاری از بیماران، درد سیاتیک اولین علامت جدی دیسک کمر است.
نقش تنگی کانال نخاعی در ایجاد سیاتیک
در برخی افراد، به خصوص در سنین بالاتر، کانال نخاعی به تدریج تنگ می شود. این تنگی باعث فشار روی ریشه های عصبی می شود. وقتی فضای عبور عصب کم می شود، عصب سیاتیک تحریک شده و درد ایجاد می شود. این نوع سیاتیک معمولا با راه رفتن تشدید می شود و با نشستن یا خم شدن کمی کاهش می یابد.
لغزش مهره ها و ارتباط آن با سیاتیک
لغزش مهره یا اسپوندیلولیستزیس یکی دیگر از علل درد سیاتیک است. در این حالت یک مهره نسبت به مهره پایینی جابه جا می شود. این جابه جایی می تواند به ریشه عصب فشار وارد کند. در بیماران مبتلا به لغزش مهره، درد سیاتیک اغلب مزمن است و ممکن است با بی حسی یا ضعف پا همراه شود.
اسپاسم عضله پیریفورمیس و درد سیاتیک
در برخی افراد، به خصوص کسانی که مدت طولانی می نشینند یا فعالیت ورزشی نادرست دارند، عضله ای به نام پیریفورمیس در لگن دچار اسپاسم می شود. این عضله دقیقا از کنار عصب سیاتیک عبور می کند. وقتی این عضله سفت و منقبض شود، می تواند به عصب فشار بیاورد و علائم سیاتیکی ایجاد کند. این حالت بیشتر به نام سندرم پیریفورمیس شناخته می شود.
آسیب های مستقیم و ضربه ها
گاهی درد سیاتیک به دنبال ضربه مستقیم به لگن یا کمر ایجاد می شود. تصادف، زمین خوردن شدید یا آسیب های ورزشی می توانند باعث التهاب یا آسیب عصب شوند. در این موارد درد ممکن است ناگهانی و شدید شروع شود و نیاز به بررسی دقیق پزشکی دارد.
نقش وضعیت نادرست بدن در ایجاد سیاتیک
نشستن های طولانی، قوز کردن، استفاده از صندلی نامناسب و بلند کردن اجسام سنگین به شکل غلط، همگی می توانند به مرور زمان به ستون فقرات فشار وارد کنند. این فشار مزمن زمینه ساز دیسک کمر و در نهایت درد سیاتیک می شود. بسیاری از بیماران من کارمند یا راننده هستند و ساعت های طولانی در وضعیت نامناسب می نشینند.
چرا درد سیاتیک گاهی فقط یک پا را درگیر می کند
بیشتر موارد درد سیاتیک یک طرفه است. دلیل آن این است که معمولا فشار روی یک ریشه عصبی خاص ایجاد می شود. مثلا دیسک کمر ممکن است فقط به سمت راست یا چپ بیرون زده باشد. به همین دلیل بیمار درد را فقط در یک پا احساس می کند. البته در موارد شدیدتر امکان درگیری هر دو پا هم وجود دارد.
ارتباط درد سیاتیک با بی حسی و گزگز
وقتی فشار روی عصب شدیدتر می شود، فقط درد ایجاد نمی شود. بیمار ممکن است احساس گزگز، مور مور یا بی حسی در پا داشته باشد. در مراحل پیشرفته تر حتی ضعف عضلانی هم دیده می شود. این علائم نشان می دهند که عصب به طور جدی تحت فشار است و نباید نادیده گرفته شوند.
آیا همه دردهای پا سیاتیک هستند
خیر. این اشتباه رایج است که هر درد پایی را سیاتیک بدانیم. دردهای عضلانی، مشکلات مفصل ران، آرتروز زانو یا حتی مشکلات عروقی هم می توانند باعث درد پا شوند. تشخیص سیاتیک نیاز به معاینه دقیق و گاهی تصویربرداری دارد. خوددرمانی بدون تشخیص درست می تواند وضعیت بیمار را بدتر کند.
چرا تشخیص علت سیاتیک مهم است
درمان درد سیاتیک بدون دانستن علت آن منطقی نیست. دیسک کمر، تنگی کانال، اسپاسم عضلانی یا لغزش مهره هر کدام درمان متفاوتی دارند. به عنوان پزشک همیشه تاکید می کنم که قبل از هر اقدامی باید بدانیم فشار روی عصب از کجا ایجاد شده است.
جمع بندی از نگاه یک جراح مغز و اعصاب
درد سیاتیک نتیجه یک مشکل زمینه ای است، نه یک بیماری مستقل. این درد زمانی ایجاد می شود که عصب سیاتیک یا ریشه های آن تحت فشار قرار بگیرند. شایع ترین علت آن دیسک کمر است، اما عوامل دیگری مثل تنگی کانال نخاعی، لغزش مهره، اسپاسم عضلانی و وضعیت نادرست بدن هم نقش مهمی دارند. تشخیص به موقع و درست می تواند جلوی مزمن شدن درد و آسیب های جدی تر را بگیرد.
در انتها تاکید می کنم اگر درد سیاتیک بیش از چند هفته ادامه پیدا کرد، یا با بی حسی، ضعف پا و اختلال در راه رفتن همراه شد، حتما باید توسط پزشک متخصص بررسی شود. درمان زودهنگام همیشه ساده تر و کم خطرتر از درمان های دیرهنگام است.
