✅ این محتوا با نظارت مستقیم آقای دکتر محمدمهدی سلیمانی جراح مغز و اعصاب تولید شده و مورد تایید ایشان می باشد.

مقدمه

سیاتیک یکی از شایع ترین دلایل دردهای شدید در ناحیه کمر و پا است، اما هنوز بسیاری از افراد دقیقا نمی دانند سیاتیک کجا قرار دارد و درد آن از کجا شروع می شود. بسیاری تصور می کنند سیاتیک یک عضله است، در حالی که در واقع سیاتیک نام بزرگ ترین عصب بدن انسان است. شناخت دقیق محل این عصب، مسیر عبور آن و دلایل تحریک یا آسیب دیدنش، نقش مهمی در تشخیص درست و انتخاب درمان مناسب دارد.

در این مطلب تلاش کرده ام به عنوان جراح مغز و اعصاب، با زبانی ساده و قابل فهم برای عموم مردم، اما با پشتوانه علمی دقیق، توضیح بدهم سیاتیک دقیقا کجاست، چگونه درد ایجاد می کند و چه زمانی باید آن را جدی گرفت.

سیاتیک چیست و دقیقا کجا قرار دارد

عصب سیاتیک بزرگ ترین و ضخیم ترین عصب بدن انسان است. این عصب از پایین ترین قسمت ستون فقرات یعنی ناحیه کمری و خاجی شروع می شود. ریشه های عصبی سیاتیک از مهره های کمری چهارم و پنجم و همچنین مهره های خاجی اول تا سوم خارج می شوند. این ریشه ها در لگن به هم می پیوندند و یک عصب بزرگ واحد را تشکیل می دهند که به آن عصب سیاتیک گفته می شود.

مسیر عصب سیاتیک از داخل لگن عبور می کند، از زیر عضله ای به نام پیریفورمیس رد می شود و وارد ناحیه باسن می گردد. سپس از پشت ران عبور می کند، به پشت زانو می رسد و در آنجا به دو شاخه اصلی تقسیم می شود که تا ساق پا، مچ و انگشتان ادامه پیدا می کنند.

به همین دلیل است که درد سیاتیک ممکن است فقط در باسن باشد، یا از کمر شروع شود و تا ران، ساق و حتی کف پا تیر بکشد.

سیاتیک دقیقا کجای بدن درد می گیرد

محل درد سیاتیک بسته به اینکه کدام بخش از عصب تحت فشار یا تحریک قرار گرفته باشد، متفاوت است. شایع ترین الگوی درد به این شکل است:

• درد از پایین کمر یا لگن شروع می شود

• به باسن یک طرف بدن انتشار پیدا می کند

• از پشت ران عبور می کند

• به پشت ساق پا می رسد

• گاهی تا کف پا یا انگشتان پا ادامه پیدا می کند

نکته مهم این است که درد سیاتیک معمولا یک طرفه است. درگیری همزمان هر دو پا کمتر شایع است و معمولا نشان دهنده مشکل جدی تری در ستون فقرات است.

سیاتیک راست یا چپ چیست

بسیاری از بیماران می پرسند سیاتیک راست یا چپ یعنی چه. منظور این است که عصب سیاتیک سمت راست یا سمت چپ بدن تحت فشار قرار گرفته است. اگر بیرون زدگی دیسک یا تنگی کانال در سمت راست ستون فقرات باشد، درد در پای راست احساس می شود و برعکس.

در معاینه بالینی، پزشک با بررسی الگوی درد، محل بی حسی، ضعف عضلانی و تست های عصبی می تواند سمت درگیر را با دقت بالا مشخص کند.

سیاتیک با کمردرد چه تفاوتی دارد

بسیاری از افراد هر درد کمری را سیاتیک می نامند، در حالی که این دو یکی نیستند. کمردرد می تواند منشا عضلانی، مفصلی یا رباطی داشته باشد، اما سیاتیک حتما به درگیری عصب مربوط است.

تفاوت های مهم این دو شامل موارد زیر است:

کمردرد معمولا موضعی است و به پایین پا تیر نمی کشد
سیاتیک معمولا همراه با درد تیرکشنده، سوزشی یا برق گرفتگی است
در سیاتیک ممکن است گزگز، بی حسی یا ضعف عضلانی وجود داشته باشد
درد سیاتیک اغلب با نشستن طولانی، خم شدن یا سرفه تشدید می شود

علت های شایع درد سیاتیک

مهم ترین عللی که باعث فشار روی عصب سیاتیک می شوند عبارت اند از:

دیسک کمر
شایع ترین علت سیاتیک بیرون زدگی یا فتق دیسک بین مهره ای است. دیسک بیرون زده روی ریشه عصب فشار می آورد و درد ایجاد می کند.

تنگی کانال نخاعی
در این حالت فضای عبور نخاع و اعصاب تنگ می شود و عصب سیاتیک تحت فشار قرار می گیرد.

لغزش مهره ها
جابجایی یک مهره نسبت به مهره زیرین می تواند باعث فشار روی ریشه عصب شود.

سندرم پیریفورمیس
در برخی افراد عضله پیریفورمیس به طور غیرطبیعی روی عصب سیاتیک فشار می آورد و باعث درد باسن و پا می شود.

آسیب یا ضربه مستقیم
تصادف، زمین خوردن یا فشار شدید ممکن است باعث تحریک یا آسیب عصب شود.

تومورها یا عفونت ها
در موارد نادر، توده ها یا عفونت های ستون فقرات می توانند منجر به علائم سیاتیکی شوند.

سیاتیک در کدام پا خطرناک تر است

از نظر پزشکی تفاوتی بین سیاتیک راست و چپ از نظر شدت وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد شدت علائم و وجود نشانه های هشداردهنده است، نه سمت درگیری.

علائمی که نیاز به بررسی فوری دارند شامل موارد زیر هستند:

ضعف پیشرونده در پا
بی اختیاری ادرار یا مدفوع
بی حسی ناحیه تناسلی یا داخل ران
درد شدید و غیرقابل تحمل که با استراحت بهتر نمی شود

در این شرایط باید بدون تأخیر به پزشک متخصص مراجعه کرد.

تشخیص دقیق محل سیاتیک چگونه انجام می شود

تشخیص فقط بر اساس محل درد کافی نیست. پزشک با ترکیبی از معاینه بالینی و بررسی های تصویربرداری تصمیم گیری می کند.

روش های تشخیصی شامل موارد زیر است:

معاینه عصبی دقیق
تست بالا آوردن پا در حالت خوابیده
بررسی قدرت عضلات و رفلکس ها
ام آر آی ستون فقرات کمری
در موارد خاص نوار عصب و عضله

تصویربرداری به پزشک کمک می کند محل دقیق فشار روی عصب و علت آن مشخص شود.

آیا همه دردهای سیاتیکی نیاز به جراحی دارند

خیر. برخلاف تصور عمومی، اکثر بیماران مبتلا به سیاتیک با درمان های غیرجراحی بهبود پیدا می کنند. استراحت کوتاه مدت، دارودرمانی، فیزیوتراپی هدفمند و اصلاح سبک زندگی در بسیاری از موارد کافی است.

جراحی زمانی مطرح می شود که درد شدید و مقاوم باشد، یا علائم عصبی پیشرونده مثل ضعف پا یا اختلال در کنترل ادرار ایجاد شود.

جمع بندی

سیاتیک یک عصب بزرگ و حیاتی است که از ناحیه کمر شروع شده و تا پا امتداد دارد. درد سیاتیک زمانی ایجاد می شود که این عصب تحت فشار یا تحریک قرار بگیرد. شناخت دقیق محل درد، الگوی انتشار آن و علائم همراه، نقش مهمی در تشخیص درست دارد. بسیاری از بیماران با درمان مناسب بدون جراحی بهبود می یابند، اما در برخی موارد پیگیری تخصصی و درمان جدی ضروری است.

اگر درد سیاتیک دارید یا علائم شما در حال پیشرفت است، ارزیابی توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب می تواند از آسیب های دائمی جلوگیری کند.