✅ این محتوا با نظارت مستقیم آقای دکتر محمدمهدی سلیمانی جراح مغز و اعصاب تولید شده و مورد تایید ایشان می باشد.

مقدمه

مراقبت های بعد از عمل دیسک کمر بخش مهمی از روند درمان هستند و می‌توانند بر سرعت بازگشت بیمار به فعالیت‌های روزمره، کنترل درد و کاهش احتمال بروز عوارض اثر بگذارند. بسیاری از بیماران تصور می‌کنند بعد از جراحی، تنها کافی است چند روز استراحت کنند؛ در حالی که استراحت بیش از حد نیز می‌تواند روند بازگشت به فعالیت را کند کند.

در جراحی‌هایی مانند میکرودیسککتومی یا سایر روش‌های جراحی دیسک کمر، هدف اصلی معمولاً برداشتن فشار از روی ریشه عصب و کاهش علائمی مانند درد تیرکشنده پا، بی‌حسی یا ضعف است. با این حال، بهبود عصب ممکن است بلافاصله کامل نشود و در بعضی بیماران کاهش علائم طی چند هفته ادامه پیدا می‌کند.

من در ویزیت‌های بعد از عمل همیشه تأکید می‌کنم که موفقیت جراحی فقط به خود عمل وابسته نیست. نحوه راه رفتن، نشستن، خوابیدن، مراقبت از زخم، مصرف صحیح داروها و زمان‌بندی بازگشت به فعالیت، همگی اهمیت دارند.

مراقبت از زخم بعد از عمل دیسک کمر

محل برش جراحی باید تمیز و طبق دستور جراح مراقبت شود. نوع پانسمان و زمان تعویض آن به روش جراحی و نوع بخیه بستگی دارد، بنابراین دستور ترخیص بیمار باید در اولویت قرار گیرد.

در روزهای اول:

• پانسمان را طبق دستور پزشک نگه دارید.

• زخم را خیس یا غوطه‌ور نکنید مگر اینکه جراح اجازه داده باشد.

• بدون هماهنگی پزشک روی محل جراحی کرم، پماد یا مواد ضدعفونی‌کننده استفاده نکنید.

• زخم را از نظر قرمزی، تورم، درد شدید، ترشح یا باز شدن لبه‌ها بررسی کنید.

در برخی روش‌ها امکان دوش گرفتن حدود 2۴ تا ۴8 ساعت بعد از عمل وجود دارد، اما این موضوع به نوع پانسمان و دستور جراح بستگی دارد. تا زمانی که زخم کاملاً ترمیم نشده، استفاده از وان یا قرار دادن محل جراحی در آب توصیه نمی‌شود.

راه رفتن بعد از عمل دیسک کمر

یکی از مهم‌ترین نکات، پرهیز از بی‌تحرکی طولانی است. در بسیاری از بیماران، راه رفتن کوتاه و منظم از همان روز عمل یا روز بعد از عمل آغاز می‌شود و به تدریج افزایش پیدا می‌کند.

لازم نیست در روزهای اول مسافت زیادی راه بروید. بهتر است چند نوبت کوتاه در طول روز راه بروید و با بهتر شدن شرایط، مدت و مسافت پیاده‌روی را افزایش دهید.

اگر هنگام راه رفتن کمی درد در محل جراحی یا احساس کشیدگی دارید، الزاماً به معنی آسیب به ستون فقرات نیست. با این حال، درد شدید یا رو به افزایش، ضعف جدید پا یا ایجاد علائم عصبی جدید نیازمند ارزیابی پزشکی است.

نشستن بعد از عمل دیسک کمر

نشستن طولانی در روزهای ابتدایی معمولاً راحت نیست. به همین دلیل بهتر است مدت نشستن را کوتاه نگه دارید و مرتب وضعیت بدن خود را تغییر دهید.

اگر بعد از مدتی نشستن احساس درد یا فشار کردید، چند دقیقه راه بروید یا دراز بکشید. هدف این نیست که بیمار برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت باقی بماند.

برای نشستن، صندلی‌ای انتخاب کنید که ثبات مناسبی داشته باشد و هنگام بلند شدن، بدون خم شدن شدید از ناحیه کمر بتوانید به آرامی بلند شوید.

چگونه از تختخواب بلند شویم؟

یکی از حرکاتی که بیماران در روزهای اول باید به آن توجه کنند، بلند شدن از تخت است.

بهتر است ابتدا به پهلو بچرخید، پاها را از لبه تخت پایین بیاورید و همزمان با کمک دست‌ها تنه را بالا بیاورید. سپس به آرامی بایستید. این روش فشار و حرکات ناگهانی کمر را کمتر می‌کند.

خوابیدن بعد از عمل دیسک کمر

معمولاً لازم نیست بیمار خود را مجبور به خوابیدن در یک وضعیت خاص کند. بهترین وضعیت، حالتی است که در آن احساس راحتی بیشتری دارید.

خوابیدن به پهلو یا به پشت می‌تواند برای بسیاری از بیماران راحت باشد. اگر قرار گرفتن بالش بین زانوها یا زیر زانوها باعث کاهش فشار و راحتی بیشتر می‌شود، می‌توان از آن استفاده کرد.

مهم‌تر از نوع دقیق وضعیت خواب، پرهیز از حرکات ناگهانی هنگام غلت زدن و بلند شدن از تخت است.

بعد از عمل دیسک کمر چه چیزهایی نباید انجام داد؟

در هفته‌های ابتدایی باید از فعالیت‌هایی که فشار قابل توجهی به کمر وارد می‌کنند اجتناب شود. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• بلند کردن اجسام سنگین

• خم شدن مکرر از کمر

• چرخاندن ناگهانی تنه

• هل دادن یا کشیدن اجسام سنگین

• ورزش‌های شدید

• دویدن و فعالیت‌های پرتحرک بدون اجازه پزشک

• انجام کارهای سنگین منزل مانند جاروبرقی کشیدن در مراحل اولیه

• نشستن یا ایستادن طولانی بدون استراحت

میزان محدودیت فعالیت برای همه بیماران یکسان نیست. نوع عمل، تعداد سطوح جراحی، وضعیت عصب، شرایط جسمانی بیمار و نوع شغل در تصمیم‌گیری پزشک مؤثر هستند. منابع مختلف نیز محدودیت‌های متفاوتی برای بلند کردن اجسام و بازگشت به فعالیت تعیین می‌کنند، بنابراین دستور جراح معالج باید بر توصیه‌های عمومی مقدم باشد.

بلند کردن اجسام بعد از عمل دیسک کمر

یکی از اشتباهات رایج بیماران، تصور این است که اگر دردشان کم شده باشد، می‌توانند اجسام سنگین بلند کنند.

کاهش درد به معنی کامل شدن روند ترمیم نیست. در هفته‌های اول باید از بلند کردن اجسام سنگین خودداری شود. هنگام بازگشت به این فعالیت‌ها نیز بهتر است جسم را نزدیک بدن نگه دارید، زانوها را خم کنید و به جای خم کردن کمر، با کمک پاها بلند شوید.

زمان دقیق مجاز برای بلند کردن وزن بیشتر باید توسط جراح تعیین شود.

مصرف داروها بعد از عمل

داروهای تجویز شده را دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف کنید. معمولاً بعد از عمل برای کنترل درد دارو تجویز می‌شود و در صورت نیاز ممکن است داروهای دیگری نیز مورد استفاده قرار گیرند.

خودسرانه دوز دارو را افزایش ندهید و در صورت ادامه یا تشدید درد، به جای مصرف بیشتر دارو با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

همچنین اگر قبل از جراحی دارویی مانند داروهای ضدانعقاد یا سایر داروهای مؤثر بر خونریزی مصرف می‌کردید، زمان شروع مجدد آن را حتماً از جراح خود بپرسید.

رانندگی بعد از عمل دیسک کمر

رانندگی باید زمانی شروع شود که بیمار بتواند بدون درد قابل توجه، کنترل خودرو را به خوبی انجام دهد و در صورت نیاز ترمز اضطراری بگیرد.

مصرف بعضی داروهای مسکن قوی نیز می‌تواند توانایی رانندگی را کاهش دهد. به همین دلیل، زمان دقیق شروع رانندگی برای همه بیماران یکسان نیست. برخی مراکز درمانی معمولاً چند هفته اول را برای رانندگی توصیه نمی‌کنند، اما تصمیم نهایی باید با توجه به شرایط بیمار، نوع عمل و نظر جراح گرفته شود.

بازگشت به کار بعد از جراحی دیسک کمر

زمان بازگشت به کار به نوع شغل بستگی دارد.

فردی که کار اداری انجام می‌دهد ممکن است بسیار زودتر از فردی که کار ساختمانی، حمل بار یا فعالیت فیزیکی سنگین دارد به محل کار برگردد. در بعضی بیماران بازگشت به کارهای سبک طی چند هفته امکان‌پذیر است، در حالی که مشاغل سنگین ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.

بازگشت زودهنگام به کار سنگین فقط به دلیل کاهش درد می‌تواند اشتباه باشد. بهتر است این تصمیم در ویزیت پیگیری و بر اساس وضعیت ترمیم و معاینه عصبی گرفته شود.

آیا فیزیوتراپی بعد از عمل دیسک کمر لازم است؟

همه بیماران بعد از عمل دیسک کمر به یک برنامه فیزیوتراپی یکسان نیاز ندارند. بعضی بیماران با راه رفتن تدریجی و رعایت اصول حرکتی به خوبی به فعالیت طبیعی برمی‌گردند و برخی دیگر، به‌خصوص افرادی که ضعف عضلانی، مشکلات حرکتی یا محدودیت عملکردی دارند، ممکن است از فیزیوتراپی هدفمند سود ببرند.

پس از ترمیم اولیه زخم و طبق نظر جراح، تمرین‌های تقویت عضلات مرکزی بدن و عضلات اطراف ستون فقرات می‌توانند به بازگشت مناسب‌تر بیمار به فعالیت کمک کنند. شروع تمرین‌های شدید بدون ارزیابی پزشک توصیه نمی‌شود.

تغذیه بعد از عمل دیسک کمر

بعد از جراحی، بدن برای ترمیم بافت‌ها به دریافت مناسب پروتئین، مایعات، ویتامین‌ها و مواد معدنی نیاز دارد.

مصرف منابع پروتئینی مانند تخم‌مرغ، مرغ، ماهی، گوشت، لبنیات، حبوبات و مغزها در کنار سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل می‌تواند به داشتن یک رژیم متعادل کمک کند.

یبوست نیز پس از جراحی و مصرف بعضی داروهای مسکن شایع است. مصرف آب کافی، فیبر غذایی و تحرک مناسب می‌تواند در پیشگیری از آن کمک‌کننده باشد، مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط خاص پزشکی محدودیتی برای مصرف مایعات یا برخی مواد غذایی تعیین کرده باشد.

چه علائمی بعد از عمل دیسک کمر خطرناک است؟

هر درد یا ناراحتی بعد از جراحی به معنی عارضه نیست. با این حال، بعضی علائم باید جدی گرفته شوند.

در صورت مشاهده موارد زیر، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• ضعف جدید یا تشدید ضعف پا

• بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع یا مشکل جدید در کنترل آنها

• بی‌حسی جدید در ناحیه بین پاها یا اطراف اندام تناسلی

• افزایش شدید و غیرمعمول درد

• قرمزی و تورم قابل توجه اطراف زخم

• خروج ترشح، خون یا مایع از محل جراحی

• تب یا علائم عفونت

• تورم و درد قابل توجه ساق پا

• تنگی نفس یا درد قفسه سینه

ضعف جدید پا یا اختلال جدید در کنترل ادرار و مدفوع، به‌ویژه همراه با بی‌حسی ناحیه تناسلی، از علائمی است که نیاز به ارزیابی فوری دارد.

آیا درد پا بعد از عمل دیسک کمر طبیعی است؟

در بسیاری از بیماران، درد تیرکشنده پا پس از رفع فشار از روی عصب به سرعت کاهش پیدا می‌کند، اما این اتفاق برای همه افراد با سرعت یکسان رخ نمی‌دهد.

گاهی عصب برای مدتی بعد از جراحی تحریک شده باقی می‌ماند و بهبود بی‌حسی، گزگز یا ضعف ممکن است هفته‌ها یا حتی مدت بیشتری طول بکشد. بنابراین نباید انتظار داشت تمام علائم عصبی در همان روزهای اول کاملاً برطرف شوند.

نکته مهم این است که اگر علائم به جای بهتر شدن، به طور واضح تشدید شوند یا ضعف جدید ایجاد شود، باید بیمار معاینه شود.

مراقبت های بعد از عمل دیسک کمر در یک نگاه

جمع‌بندی

مراقبت بعد از عمل دیسک کمر به معنی استراحت مطلق نیست. در اغلب بیماران، حرکت کنترل‌شده و افزایش تدریجی فعالیت بخش مهمی از دوران نقاهت است. در مقابل، بلند کردن اجسام سنگین، خم و چرخش مکرر کمر و شروع زودهنگام ورزش‌های شدید می‌تواند روند بهبودی را مختل کند.

توصیه‌ای که همیشه به بیمارانم دارم این است که به جای مقایسه خود با بیمار دیگری، روند بهبودی خود را بر اساس علائم، معاینه و نظر جراح دنبال کنند. نوع عمل، شدت آسیب عصبی و شرایط هر بیمار متفاوت است.

ویزیت‌های بعد از عمل نیز اهمیت زیادی دارند؛ زیرا در این جلسات وضعیت زخم، قدرت عضلات، علائم عصبی و روند بازگشت بیمار به فعالیت بررسی می‌شود. در صورت بروز علائم هشدار، نباید منتظر نوبت ویزیت بعدی ماند و باید سریع‌تر ارزیابی پزشکی انجام شود.

سوال پر تکرار یکی از بیماران :

چه زمانی می‌توانم رانندگی کنم؟

پاسخ دکتر محمد سلیمانی:

زمان شروع رانندگی برای همه بیماران یکسان نیست. زمانی می‌توانید رانندگی کنید که بتوانید بدون درد قابل توجه بنشینید، خودرو را کنترل کنید و در شرایط اضطراری به سرعت ترمز بگیرید. همچنین اگر دارویی مصرف می‌کنید که باعث خواب‌آلودگی یا کاهش تمرکز می‌شود، نباید رانندگی کنید. بهتر است زمان دقیق شروع رانندگی را از جراح خود بپرسید.