✅ این محتوا با نظارت مستقیم آقای دکتر محمدمهدی سلیمانی جراح مغز و اعصاب تولید شده و مورد تایید ایشان می باشد.
مقدمه
آنوریسم مغزی یکی از بیماریهای عروقی مغز است که ممکن است سالها بدون ایجاد علامت در بدن فرد وجود داشته باشد. با این حال، در صورت پارگی آنوریسم، خونریزی مغزی میتواند بهصورت ناگهانی ایجاد شود و یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده حیات به وجود آورد.
در واقع، یکی از مهمترین ارتباطات میان آنوریسم مغزی و خونریزی مغزی این است که پارگی آنوریسم میتواند باعث خونریزی در فضای اطراف مغز، بهویژه خونریزی زیرعنکبوتیه، شود. تشخیص سریع و درمان بهموقع در این شرایط اهمیت بسیار زیادی دارد.
در این مطلب توضیح میدهم آنوریسم مغزی چیست، چرا ایجاد میشود، چگونه میتواند باعث خونریزی مغزی شود، چه علائمی دارد و چه زمانی نیاز به مراجعه فوری به پزشک وجود دارد.
آنوریسم مغزی چیست؟
آنوریسم مغزی به یک برآمدگی یا گشادشدگی غیرطبیعی در دیواره یکی از رگهای خونی مغز گفته میشود. در محل آنوریسم، دیواره رگ ضعیفتر از حالت طبیعی است و فشار جریان خون میتواند باعث بزرگتر شدن این ناحیه شود.
آنوریسمها بیشتر در محل انشعاب شریانهای اصلی مغز، بهخصوص در قسمتهایی از عروق واقع در قاعده مغز ایجاد میشوند. بسیاری از آنوریسمهای کوچک هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و ممکن است بهطور اتفاقی در جریان MRI یا CT مغز که به دلایل دیگری انجام شده است، شناسایی شوند.
بنابراین، داشتن آنوریسم مغزی بهتنهایی به معنی این نیست که فرد حتماً دچار خونریزی مغزی خواهد شد. خطر پارگی به عوامل مختلفی از جمله اندازه، محل و شکل آنوریسم، سابقه پزشکی فرد و برخی عوامل خطر بستگی دارد.
آنوریسم مغزی چگونه باعث خونریزی مغزی میشود؟
دیواره آنوریسم نسبت به دیواره طبیعی رگ ضعیفتر است. اگر این ناحیه تحت فشار یا تغییرات ساختاری قرار بگیرد، ممکن است دچار پارگی شود.
با پارگی آنوریسم، خون از داخل رگ خارج شده و وارد فضای اطراف مغز میشود. شایعترین نوع خونریزی ناشی از پارگی آنوریسم، خونریزی زیرعنکبوتیه است.
این نوع خونریزی میتواند در مدت کوتاهی باعث افزایش فشار داخل جمجمه، تحریک بافتهای اطراف مغز و اختلال عملکرد مغز شود. به همین دلیل، پارگی آنوریسم یک اورژانس پزشکی محسوب میشود و بیمار باید هرچه سریعتر در مرکز درمانی مجهز ارزیابی و درمان شود.
آیا هر آنوریسم مغزی باعث خونریزی میشود؟
خیر.
این یکی از نکات مهمی است که باید هنگام تشخیص آنوریسم مغزی به آن توجه کرد. بسیاری از آنوریسمها، بهخصوص آنوریسمهای کوچک، هرگز پاره نمیشوند. به همین دلیل تصمیمگیری درباره درمان یک آنوریسم بدون توجه به شرایط فردی بیمار صحیح نیست.
در ارزیابی خطر پارگی، مواردی مانند موارد زیر اهمیت دارند:
| عامل | اهمیت در ارزیابی بیمار |
|---|---|
| اندازه آنوریسم | افزایش اندازه میتواند در تصمیمگیری درمانی اهمیت داشته باشد |
| محل آنوریسم | برخی محلهای عروقی با خطر متفاوتی همراه هستند |
| شکل آنوریسم | شکل نامنظم یا تغییرات ساختاری میتواند اهمیت داشته باشد |
| رشد آنوریسم | افزایش اندازه در بررسیهای دورهای اهمیت دارد |
| سابقه خانوادگی | سابقه آنوریسم یا خونریزی زیرعنکبوتیه در خانواده باید به پزشک اطلاع داده شود |
| فشار خون بالا | کنترل نامناسب فشار خون میتواند خطرات عروقی را افزایش دهد |
| مصرف سیگار | سیگار از عوامل مهم آسیب عروقی و افزایش خطر پارگی آنوریسم محسوب میشود |
| وضعیت عمومی بیمار | سن، بیماریهای همراه و شرایط جسمی در انتخاب روش درمان مؤثر هستند |
به همین دلیل، نمیتوان تنها بر اساس یک عدد، مثلاً اندازه آنوریسم، درباره بیخطر یا خطرناک بودن آن تصمیم گرفت. ارزیابی تصاویر عروقی و شرایط بالینی بیمار توسط متخصص اهمیت دارد.
علائم آنوریسم مغزی قبل از پارگی چیست؟
بسیاری از آنوریسمهای مغزی تا زمانی که کوچک و بدون عارضه باشند، هیچ علامتی ایجاد نمیکنند.
گاهی یک آنوریسم بزرگتر به بافت مغز یا اعصاب اطراف فشار وارد میکند. در چنین شرایطی ممکن است علائمی مانند درد اطراف یا پشت یک چشم، اختلال بینایی، دوبینی، گشاد شدن مردمک یا بیحسی بخشی از صورت ایجاد شود.
البته وجود سردرد یا هر یک از این علائم بهتنهایی به معنی وجود آنوریسم مغزی نیست. علت بسیاری از سردردها بیماریهای شایعتر و کمخطرتر است و تشخیص آنوریسم نیازمند بررسی پزشکی و تصویربرداری مناسب است.
علائم پارگی آنوریسم مغزی چیست؟
پارگی آنوریسم معمولاً با یک علامت بسیار مهم خود را نشان میدهد:
سردرد ناگهانی و بسیار شدید
این سردرد ممکن است در عرض چند ثانیه یا مدت بسیار کوتاهی شروع شود و بیمار آن را بهعنوان شدیدترین سردرد زندگی خود توصیف کند.
علائم دیگری که ممکن است همراه با پارگی آنوریسم ایجاد شوند عبارتاند از:
تهوع و استفراغ
سفتی گردن
اختلال یا کاهش سطح هوشیاری
تشنج
اختلال بینایی یا دوبینی
گیجی و اختلال شناختی
ضعف یا اختلال حرکتی
حساسیت به نور
این علائم باید جدی گرفته شوند، زیرا خونریزی ناشی از پارگی آنوریسم میتواند بهسرعت وضعیت بیمار را وخیم کند.
آیا قبل از پارگی ممکن است آنوریسم خونریزی کند؟
در برخی موارد، مقدار کمی خون ممکن است پیش از پارگی اصلی از آنوریسم خارج شود. این وضعیت ممکن است با یک سردرد ناگهانی و غیرمعمول همراه باشد.
نکته مهم این است که چنین سردردی نباید صرفاً به میگرن، خستگی یا فشار عصبی نسبت داده شود، بهخصوص اگر شروع آن ناگهانی و شدت آن غیرعادی باشد. در برخی بیماران، خونریزی خفیف میتواند پیش از خونریزی شدیدتر اتفاق بیفتد.
فشار خون چه ارتباطی با آنوریسم و خونریزی مغزی دارد؟
فشار خون بالا یکی از عوامل مهم آسیب به عروق است. افزایش مداوم فشار داخل عروق میتواند در طول زمان به دیواره رگها آسیب وارد کند و در فردی که آنوریسم دارد، کنترل نامناسب فشار خون از عواملی است که باید جدی گرفته شود.
با این حال، نباید تصور کرد که هر بار افزایش فشار خون به معنی پاره شدن آنوریسم است. خطر پارگی یک مسئله چندعاملی است و باید بر اساس شرایط اختصاصی بیمار ارزیابی شود.
اگر فردی آنوریسم مغزی دارد، کنترل دقیق فشار خون، ترک سیگار و پیگیری منظم پزشکی از اقدامات مهم برای کاهش عوامل خطر قابل اصلاح هستند.
آنوریسم مغزی چگونه تشخیص داده میشود؟
اگر پزشک بر اساس علائم یا سابقه پزشکی به وجود آنوریسم شک کند، ممکن است از روشهای تصویربرداری مختلف استفاده شود.
از جمله روشهای مورد استفاده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
CT مغز
MRI مغز
CT آنژیوگرافی
MR آنژیوگرافی
آنژیوگرافی عروق مغزی در شرایطی که بررسی دقیقتر عروق لازم باشد
انتخاب روش تصویربرداری به وضعیت بیمار، علائم، احتمال خونریزی و اطلاعاتی که پزشک برای تصمیمگیری درمانی نیاز دارد بستگی دارد.
درمان آنوریسم مغزی چگونه انجام میشود؟
درمان برای همه بیماران یکسان نیست.
اگر آنوریسم پاره نشده باشد، پزشک ابتدا خطر پارگی را در مقابل خطرات درمان بررسی میکند. در برخی بیماران، بهخصوص در شرایطی که خطر پارگی پایین ارزیابی شود، ممکن است پیگیری منظم تصویربرداری و کنترل عوامل خطر مناسب باشد.
در برخی موارد، با توجه به اندازه، محل، شکل آنوریسم، رشد آن، سن بیمار و سایر عوامل، درمان پیشگیرانه توصیه میشود.
دو روش اصلی درمانی عبارتاند از:
جراحی کلیپگذاری
در این روش، جراح با دسترسی مستقیم به آنوریسم، یک کلیپ مخصوص در محل اتصال آنوریسم به رگ قرار میدهد تا جریان خون وارد کیسه آنوریسم نشود.
درمان داخل عروقی
در روشهای داخل عروقی، پزشک از داخل عروق به محل آنوریسم دسترسی پیدا میکند و با روشهایی مانند کویلینگ و در برخی موارد تکنیکها یا وسایل دیگر، آنوریسم را از جریان خون خارج میکند.
انتخاب بین این روشها به شرایط هر بیمار بستگی دارد و نمیتوان یک روش را برای همه آنوریسمها بهترین گزینه دانست.
اگر آنوریسم پاره شود، درمان چقدر فوری است؟
پارگی آنوریسم و ایجاد خونریزی زیرعنکبوتیه یک وضعیت اورژانسی است. در این شرایط، علاوه بر درمان عوارض ناشی از خونریزی، شناسایی و درمان منبع خونریزی اهمیت بسیار زیادی دارد تا خطر خونریزی مجدد کاهش پیدا کند.
راهنمای انجمن قلب آمریکا و انجمن سکته مغزی آمریکا بر ارزیابی سریع، شناسایی آنوریسم پارهشده و درمان سریع آن، ترجیحاً در 24 ساعت نخست، تأکید دارد. همچنین درمان در مراکز مجهز و دارای تیم تخصصی نوروانتنسيو و تجربه کافی در درمان خونریزی زیرعنکبوتیه با نتایج بهتر همراه است.
بنابراین، اگر فردی دچار سردرد ناگهانی و بسیار شدید، کاهش سطح هوشیاری، تشنج یا علائم عصبی جدید شود، نباید منتظر برطرف شدن خودبهخودی علائم بماند.
آیا میتوان از پارگی آنوریسم مغزی پیشگیری کرد؟
نمیتوان تمام موارد پارگی آنوریسم را پیشبینی یا از آن جلوگیری کرد، اما کنترل عوامل خطر اهمیت زیادی دارد.
اگر آنوریسم مغزی برای فرد تشخیص داده شده است، توصیه میکنم:
فشار خون خود را بهطور منظم کنترل کنید.
در صورت مصرف سیگار، برای ترک آن اقدام کنید.
داروهای تجویزشده را بدون نظر پزشک قطع یا جابهجا نکنید.
تصویربرداریهای کنترلی را طبق برنامه پزشک انجام دهید.
اگر در خانواده سابقه آنوریسم یا خونریزی زیرعنکبوتیه وجود دارد، این موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
در صورت بروز سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا علائم عصبی جدید، مراجعه فوری به اورژانس را به تأخیر نیندازید.
چه زمانی سردرد میتواند نشانه خطر باشد؟
هر سردردی نشانه آنوریسم نیست. اما سردردی که ناگهان شروع شده، بسیار شدید است و با سردردهای معمول فرد تفاوت دارد، باید جدی گرفته شود.
اگر این سردرد همراه با بیهوشی، تشنج، استفراغ شدید، سفتی گردن، اختلال تکلم، ضعف اندامها، اختلال دید یا گیجی باشد، احتمال یک مشکل جدی عصبی مطرح است و بیمار باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
در چنین شرایطی، خوددرمانی با مسکن یا صبر کردن برای بهتر شدن علائم تصمیم مناسبی نیست.
جمعبندی
آنوریسم مغزی یک گشادشدگی غیرطبیعی در دیواره یکی از شریانهای مغز است که ممکن است بدون علامت باقی بماند. مهمترین خطر آنوریسم، پارگی و ایجاد خونریزی مغزی، بهویژه خونریزی زیرعنکبوتیه، است.
با این حال، تشخیص آنوریسم به معنی وقوع قطعی خونریزی نیست. میزان خطر باید بر اساس مجموعهای از عوامل مانند اندازه، محل، شکل و وضعیت آنوریسم، روند تغییرات آن و شرایط فردی بیمار بررسی شود.
اگر آنوریسم مغزی در تصویربرداری شما تشخیص داده شده است، بهتر است بهجای نگرانی یا تصمیمگیری بر اساس اطلاعات عمومی اینترنت، تصاویر و شرایط بالینی خود را توسط متخصص جراح مغز و اعصاب یا تیم متخصص بیماریهای عروق مغزی ارزیابی کنید. در صورت بروز سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا کاهش سطح هوشیاری و علائم عصبی جدید نیز مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
