تومور مغزی یکی از انواع بیماری‌های مغزی است که در آن سلول‌های سرطانی (سلول‌های بدخیم) یا خوش خیم در بافت مغز به وجود می‌آیند. رشد سلول‌های سرطانی باعث ایجاد توده‌ی بافت سرطانی (تومور) در مغز می‌شود که عملکردهای مغز مانند کنترل عضلانی، حسها، حافظه و سایر عملکردهای طبیعی بدن را مختل می‌کند. اگرچه چنین رشدی با نام تومور مغزی شناخته میشود اما همه‌ی تومورهای مغزی سرطان نیستند و سرطان یک واژه برای معرفی تومورهای بدخیم است. تومورهای بدخیم می‌توانند رشد کنند، بزرگشوند و سلول‌های سالم بدن را تخریب کنند. همچنین می‌توانند به قسمت‌های دیگر بدن نیز گسترش پیدا کنند (متاستاز). متاستاز چیست؟ به گسترش سلول‌های سرطانی بدخیم در بدن گفته می‌شود. به‌طور‌کلی، تومور خوش‌خیم از تومور بدخیم کمتر آسیب‌زا است، اما تومور خوش‌خیم هم می‌تواند با ایجاد فشار بر بافت‌های اطراف و انسداد جریان مایع مغزی نخاعی، باعث ایجاد مشکلات مهمی در عملکرد انسان شود."

علائم بیماری

تومور مغزی تومور مغزی نیز مانند هر بیماری دیگر خود را با یک سری علائم و نشانه‌ها بروز می‌دهد. شناخت این علائم به تشخیص کمک خواهد کرد که علائم این بیماری بسته به اندازه و محل قرارگیری تومور فرق میکند ک شامل موارد زیر است : سردرد تشنج اختلال بینایی مشکلات تعادلی اختلالات گفتاری یا تکلمی مشکل در خواب مشکل در بلع اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع ضعف یا بی‌حسی در یک طرف بدن تغییر در خلق‌وخو سردردهای صبحگاهی حالت تهوع یا استفراغ سرگیجه اختلال در تمرکز یا حافظه

علت بیماری

متخصصان بر این باورند که دلیل ابتلا به این بیماری می‌تواند تغیرات ژنتیکی ب دلیل استرس، قرار گرفتن در معرض یونیزاسیون و اشعه‌های مضر نور خورشید، سیگارو سایر مواد جهش زا ... باشد

تشخیص تومور

مغزی تشخیص تومور مغزی معمولا با معاینات فیزیکی و بررسی سابقه خانوادگی و شخصی بیمار شروع می‌شود. اگر پزشک مشکوک به تومور مغزی باشد، تصویربرداری را برای بررسی دقیق‌تر ناحیه مغز مشکوک توصیه می‌کند. تصویربرداری برای تشخیص تومور مغزی عبارتند از:  

سی‌تی اسکن  

ام‌آر‌آی

روش های درمان

درمان تومورهای مغزی به عوامل متعددی مانند نوع تومور، اندازه و محل آن، سن و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد که عبارتند از:

جراحی

جراحی معمولا اولین خط درمان برای تومورهای مغزی است. اولین هدف از جراحی این است که مشخص شود تومور از چه نوعی است تا درمانهای مناسب بعدی انجام شود. اگر تومور در دسترس باشد و برداشتن آن بدون آسیب رساندن به بافت‌های سالم مغز امکان‌پذیر باشد، جراحی می‌تواند به بهبود علائم و افزایش طول عمر بیمار کمک کند.

پرتو درمانی

پرتودرمانی از اشعه ایکس با انرژی بالا برای از بین بردن سلول‌های تومور استفاده می‌کند. پرتودرمانی می‌تواند به تنهایی یا همراه با جراحی برای درمان تومورهای مغزی استفاده شود. شیمی‌درمانی شیمی‌درمانی از داروها برای از بین بردن سلول‌های تومور استفاده می‌کند.

شیمی درمانی

می‌تواند به تنهایی یا همراه با جراحی و پرتودرمانی برای درمان تومورهای مغزی استفاده شود.

ایمونوتراپی

نوعی از درمان‌های هدفمندند ک بر نقاط ضعف خاص سلول‌های تومور تمرکز می‌کنند. این درمان‌ها می‌توانند به تنهایی یا همراه با جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی برای درمان تومورهای مغزی استفاده شوند

درمان‌های حمایتگر

درمان‌های حمایتگر برای کمک به بیمار در مقابله با عوارض جانبی درمان اصلی تومورهای مغزی استفاده می‌شوند. این درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:  

داروهای مسکن برای تسکین درد  

داروهای ضد استفراغ برای کنترل حالت تهوع و استفراغ  

داروهای ضد تشنج برای کنترل تشنج  

فیزیوتراپی و کاردرمانی برای کمک به بیمار در بازیابی عملکردهای جسمی و شناختی

انواع دسته بندی تومورهای مغزی

تومورهای مغزی اولیه

تومورهای مغزی اولیه، توده‌هایی هستند که در خود مغز و یا بافت‌های اطراف آن شروع به رشد می‌کنند و تقریباً تمامی آن‌ها تنها در فضای مغز رشد می‌کنند و در صورت جراحی موفق در موارد غیر بدخیم ،خطر در آن‌ها تا حدود زیادی رفع خواهد شد. تومورهای اولیه مغز خود به دو دسته تومورهای گلیال و تومورهای غیر گلیال تقسیم می‌شوند که نوع گلیال در ساختمان اسکلتی و نگهدارنده مغز هستند مثل از انواع تومورهای آستروسیتوم، اپندیموما، گلوبلاستوما ، الیگوستروکتومی و الیگودندرولیومو... و نوع غیر گلیال در لابلای سلولهای مغزی رشد میکنند مثل تومورهای مننژیوم مغزی ، تومورعصب شنوایی ( آکوستیک نوروما )، مدولوبلاستوم ، آدنوم هیپوفیز و کرانیوفارنژیوم و...

تومورهای مغزی ثانویه (متاستاسیک)

تومورهای مغزی ثانویه یا متاستاز مغزی به تومورهایی گفته می‌شود که از بخش دیگری از بدن توسط سیستم گردش خون به مغز آورده شده و در آنجا رشد کرده باشند. این نوع تومورها به دلیل بدخیم بودن معمولاً فرآیند درمان سخت‌تری دارند و تشخیص ریشه آن‌ها نیز سخت تر است. تومورهای مغزی ثانویه از نظر میزان خطر ،خطرات بیشتری را برای بدن به وجود می‌آورند. اغلب تومورهای مغزی ثانویه از سرطان‌های ریه، مغز استخوان، پوست، خون، روده ، سینه، کلیه و....منشا می‌گیرند و بسته به منشا اولیه این بیماری‌ها، فرآیند درمان‌ آن‌ها نیز متفاوت خواهد بود.

درجه بدخیمی( گرید) تومورهای مغزی

آنچه بیش از هر چیز احتمال موفقیت‌آمیز بودن درمان را افزایش می‌دهد، گرید یا سطح بدخیمی است که بر اساس جواب پاتولوژی و رنگ امیزی نمونه های برداشته شده به روش جراحی به چهار دسته زیر تقسیم می‌شوند:

تومورهای مغزی گرید یک

کم‌خطرترین نوع تومور مغزی است. این نوع تومورها سرعت رشد کمتری نسبت به دیگر تومورها دارند، جزو تومورهای سرطانی محسوب نمی‌شوند و متاستاز نمی‌کنند و البته به بافت‌های کناری اثر فشاری بسیار کمی خواهند داشت... این تومورها اگر در بخش قابل دسترسی از مغز قرار گرفته باشند، با یک جراحی باز مغز، قابل برداشت و قابل درمان خواهند بود. و اگر در نواحی مهم مغز باشند فقط قابل نمونه برداری خواهند بود و باید پیگیری شوند.

تومورهای مغزی گرید دو

تومورهای مغزی گرید دو به آن دسته از تومورهایی گفته می‌شود که با وجود آن که بدخیم نیستند ولی توانایی آسیب رساندن به بافت‌های کناری را کمی بیشتر از تومورهای گرید یک دارند و نیز سرعت تکثیر سلولی آن‌ها نسبت به تومورهای گرید یک بیشتر بوده و در اغلب موارد نیز به شکلی نامنتظم شروع به رشد می‌کنند. از این رو اگر به موقع تشخیص داده نشوند، می‌‌توانند با رشد خود به بخش مربوطه از مغز فشار وارد کرده و در صورت عدم درمان کامل، باعث ایجاد اختلالاتی در عملکرد مغز شوند و عارضه بدهند.بنابراین در صورتیکه نتوان انها را بطور کامل طی جراحی تخلیه کرد توصیه به درمان تکمیلی با رادیوتراپی یا شیمی درمانی میشود.

تومورهای مغزی گرید سه

فرآیند درمان در تومورهای گرید سه کمی سخت تر است. این تومورها از نوع تومورهای بدخیم میباشند که می‌توانند به بافت‌های هم‌جوار خود آسیب مهمتری وارد کنند .درمان آنها ترکیبی از عمل جراحی بعلاوه درمان‌های دارویی (شیمی درمانی) ، پرتو درمانی می باشد.

تومورهای مغزی گرید چهار

خطرناک‌ترین و مهلک‌ترین نوع تومورهای مغزی، تومورهای گرید چهار هستند ک علی رغم درمان‌هایی مانند عمل جراحی، شیمی درمانی و یا پرتو درمانی،حتما عود میکنند و مجموع این درمانها تنها مانع از رشد آن‌ها برای مدتی می شوند والبته که بیماران مبتلا به این نوع تومورهای مغزی نیز به کمک درمان‌های ذکر شده می‌‌توانند تا چند سال به زندگی خود ادامه دهند؛ اما احتمال آن که این بیماری پس از درمان پس از مدتی مجدداً عود کند تقریباً بسیار بالاست. تومورهای گرید چهار تومورهای سرطانی قابل متاستازی هستند که به بافت‌های هم‌جوار خود نیز می‌توانند آسیب وارد کنند
 

انواع تومورهای مغزی به اختصار

تومورهای مغزی را بر اساس محل رشد غده و نوع آن، با نام‌های علمی مختلفی دسته‌بندی می‌کنند که میتوانند طبق توضیح بالا از گرید ۱تا ۴ متفاوت باشند پس از نمونه بردای یا جراحی و تشخیص گرید آن، احتمالاً نوع بیماری شما با استناد به نامی علمی از انواع تومور مغزی به شما معرفی می‌شود که غالباً شامل یکی از نامهای زیر است و با مطالعه انواع این بیماری می‌توانید آشنایی بهتری با نوع بیماری خود پیدا کنید.

گلیوما

گلیوما در واقع به یک تومور خاص اشاره نمی‌کند و شامل یک نام کلی از تومور از منشا بافت گلیالی خود مغز میباشد مثل الیگودندرو، آپاندیموما و یا آستروسیتوما و...

الیگودندروگلیوما

نوعی از تومورهای گلیومایی الیگودرندروگلیوما است که در قسمت الیگودندروسیت مغز رشد می‌کند و با وجود آن که سرعت رشد کمی دارد، اما به دلیل نفوذ به بافت‌های داخلی اجزای مغز، معمولاً تنها با جراحی مغز درمان نخواهد شد و پس از جراحی نیاز به چند مرحله شیمی درمانی یا پرتو درمانی خواهد داشت. گرید این نوع تومور معمولاً دو است.

آستروسیتوما

دومین نوع از تومورهای گلیومایی آستروسیتوما است که در سلولهای آستروسیت مغز تشکیل می‌شود و میتواند سرعت رشد و تکثیر پایین یا بالا وتوانایی نفوذ به بافت‌های مغز را نیز داشته باشد. گرید این تومور می‌تواند از یک تا چهار باشد و بسته به گرید آن، میزان خطرش متفاوت خواهد شد.

اپاندیموما

نوع دیگر تومورهای گلیومایی تومور آپاندیموما است که در بخش اپاندیمال مغز(داخل بطنها) تشکیل می‌شود و به دلیل گسترش سلول‌های تومور این تومور در مایع مغزی و نخاعی ، ممکن است سبب هیدروسفالی شود

مدولوبلاستوما

تومور مغزی مدولوبلاستوما در قسمت نورواکتودرمال مغز رشد می‌کند و از آنجایی که اغلب این تومورها گرید نوع ۴ هستند، امکان رشد و تکثیر آن‌ها در تمام سیستم عصبی مرکزی وجود دارد. اغلب این تومور در کودکان شیوع دارد و اگر چنانچه به موقع تشخیص داده شود، امکان درمان آن نیز با جراحی و رادیوتراپی وجود خواهد داشت.

مننژیوم

مننژیوما شایعترین تومور مغزی خوش خیم مغزی است وغالباً گرید یک و یا دو هستند و این تومورها در قسمت مننژ مغز تشکیل می‌شوند و اغلب موارد با جراحی درمان می شوند

شوانوما (نورینوما)

نورینوما یا شوانوم مغزی در قسمت غلاف اعصاب جمجمه ای مغز تشکیل می‌شوند معمولا عصب ۸ یا شنوایی و جزو تومور خوش خیم مغزی هستند. رشد این غدد به دلیل نزدیکی به ساقه مغزو اعصاب شنوایی ، ممکن است سبب ایجاد اختلالاتی در زمینه شنوایی فرد و یا سیستم تعادلی فرد شوند و به همین جهت، در صورت شناسایی باید هر چه سریع‌تر مورد جراحی و یا درمان‌های دیگر قرار بگیرند.

گانگلیوگلیوما

اغلب در کودکان و نوجوانان دیده میشود و باعث تشنج میگردد وبه صورت نادر در بزرگسالان شناسایی شده و گرید این تومور نیز در اغلب موارد یک یا دو بوده که با جراحی قابل درمان

کرنیوفارنژیوما

از جمله تومورهای خوش خیم با گرید یک یا دو می‌توان به تومور مغزی کرنیوفارنژیوما اشاره کرد که در ناحیه فوقانی غده هیپوفیز یعنی در قسمت زیرین مغز تشکیل می‌شود و در اغلب بیماران باعث ایجاد اختلالات هورمونی می‌شود. همچنین رشد بیش از حد این تومور می‌تواند سبب ایجاد اختلال در بینایی فرد شود. چالش اصلی تومور کرنیوفارنژیوما این است که جراحی آن نیز با ریسک از دست دادن بینایی همراه است و انتخاب اینکه عمل انجام بگیرد یا خیر، با فرد بیمار خواهد بود.

تومورهای هیپوفیز

غده هیپوفیز یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین غدد درون ریز بدن است که در قسمت تحتانی مغز قرار گرفته و عملکرد بسیاری از اندام‌های بدن و همینطور غدد دیگر را تحت تاثیر عملکرد خود قرار می‌دهد. تومور هیپوفیز بر اساس هورمونی ک ترشح کند خ انواع مختلفی دارد و بیماریهای مختلفی ایجاد میکند اما اغلب این تومورها از نوع خوش خیم بوده و با عمل جراحی یا دارو درمانی می‌توانند تا حدود زیادی درمان شوند.